Een nieuw muziekstuk

Freek Sluijs

Meedoen aan het concours van het Fagotnetwerk

De Aria van Ruud van Eeten is een nieuw stuk muziek voor fagot solo speciaal in opdracht gecomponeerd voor het concours van het Fagotnetwerk. Op 18 mei wordt dit werk voor het eerst uitgevoerd tijdens de landelijke dag van de fagot in Tilburg. Fagottiste Renée Knigge speelt dan de première. Muziek die nog nooit geklonken heeft, die niemand nog gehoord of voor publiek gespeeld heeft. Elk muziekstuk beleeft op een goed moment zijn eerste uitvoering, elk boek zijn eerste druk, ieder nieuw gebouw zijn officiële opening. Elke reis begint met de eerste stap, bijvoorbeeld de aanmelding als deelnemer aan het concours. Je ontvangt de bladmuziek thuis via het FN en dan begint het echt.

Wat valt je op als je nieuwe bladmuziek bekijkt? Veel noten, veel bladzijden, snelle noten, lange noten? De tempo-aanduidingen, of als eerste de titel van het stuk? Of de naam van de componist. Ken je die? Heb je daar al muziek van gespeeld of “alleen maar” gehoord? Herken je toonladders? Dat zou misschien kunnen helpen, die ken je al. Je kunt ook eerst beginnen met doorspelen, kijken hoe ver je komt.  Wat neem je direct in je op, wat onthoud je? Heb je een totaalbeeld of zijn het alleen losse stukjes.

Met name in kringen van pianisten en dirigenten zijn er mensen met een fotografisch geheugen, zij overzien een partituur heel snel en nemen veel elementen – misschien wel alle – in zich op en onthouden die ook. Voor altijd.
De noten vertalen in beweging, klank, klinkende muziek is voor elk van ons één van de volgende stappen. Beweging, onze vingers bewegen zoals de noten op het papier vragen. In ons spiergeheugen liggen talloze bewegingen opgeslagen. De automatische zorgen ervoor dat je rechtop blijft staan en kunt lopen en zitten. Bijna net zo automatisch zet je je fagot in elkaar en maak je het riet nat. Bijna elke speler heeft een vast riedeltje om in te spelen, alweer een automatisme en zelden is dat een moeilijke passage uit een stuk dat je onder handen hebt. Goed idee trouwens?!

Hoe studeer je nieuwe muziek, hoe studeer je sowieso? Herhaal je eindeloos wat je al kunt of pak je direct de moeilijkste plekken aan? Dat laatste lijkt misschien vervelend omdat je het nog niet kunt en het niet goed klinkt, maar het is als met alle minder prettige dingen, wanneer je ze meteen doet ben je er ook mooi van af. Bovendien is het ook weer helemaal niet vervelend, het is een avontuur, een ontdekking, zo’n nieuw stuk, je bent op reis door de muziek met je instrument. Direct aanpakken dus. Rustig beginnen, speel niet te snel, beter nog, speel helemaal niet snel. De Aria van Ruud van Eeten is sowieso geen snel stuk. Speel langzaam, dan kun je meteen opletten hoe je vingers bewegen bijvoorbeeld. Moet die ringvinger van de linkerhand echt steeds zo hoog worden opgetild? En je linkerschouder al helemaal niet! Knijp je je handen stijf in je instrument? Klem je je embouchure stevig vast? Niet nodig, ontspan. Net als bij autorijden, ontspan, ga diep in de stoel zitten, haal goed adem en overzie het parcours, dan komen er geen ongelukken.

Als je wat verder bent heb je een overzicht van het stuk, je weet wat je direct kunt spelen en wat niet. Je zou er een gewoonte van kunnen maken om de lastige stukjes altijd het eerst te studeren als je begint met oefenen. Herhaal ze rustig en werk eraan tot ze goed klinken. De volgende keer kan je ze een beetje sneller spelen. Dan valt misschien opeens op dat een bepaalde binding niet goed gaat in een hoger tempo. Waar ligt het aan? Bindingen naar beneden zijn over het algemeen lastiger dan bindingen naar boven. Het -een klein beetje- loslaten van je embouchure bij het naar beneden gaan en tegelijkertijd de adem eronder houden vereisen oefening en een goed beoordelend gehoor. Alweer, herhaling is een goed recept, het maakt je vertrouwd met het materiaal. Neem de tijd en doe het rustig en geconcentreerd. Bovendien als je fragmenten herhaald train je ook je totale uithoudingsvermogen, dat is weer mooi meegenomen.

De eerste stappen zijn gezet!