Sarrusophone

Idee

In 1846
patenteerde Adolphe Sax zijn groep van zeven, verschillende maten
saxofoons. Daarmee inspireerde hij Sarrus, bandleider van het Franse 13e
regiment ordetroepen, tot het laten maken van een soortgelijke familie
metalen dubbelrietinstrumenten. Sarrus’ idee was, dat een groep van zes
van deze instrumenten de hobo’s en fagotten kon vervangen. Daarbij dacht
hij vooral aan militaire bands. De Parijse bouwer P.L.Gautrot noemde deze
instrumenten sarrusophones. Hij patenteerde het ontwerp in 1856.

De wens van Sarrus werd echter niet helemaal vervuld. Alleen de contrabas in Es en een
later speciaal voor orkestgebruik gebouwde contrabas in C hebben het
overleefd.

  

Muziek

Het orkestmodel in C heeft een omvang van twee octaven en een kwint met als
laagste noot: de contra Bes. Saint-Saëns was de eerste componist die er in
zijn Les Noces de Prométhée voor schreef (1867). Later in 1879 liet hij er
voor eigen rekening één bouwen om te gebruiken voor zijn Etienne Marcel
bij uitvoeringen in Lyon en Parijs. Helaas wordt de Sarrusophone niet
altijd in zijn partijen genoemd. Waarschijnlijk door zijn zeldzaamheid.

Pers

Massenet was de volgende die het instrument gebruikte: in Esclarmonde (1889).

Gautrot bouwde vervolgens op verzoek van Jancourt, bandleider van de Nationale
Garde (1867-1870) de contrabas-sarrusophone in Es. Dit instrument werd
eerst bespeeld door Coyon – die er zelfs een grepentabel voor schreef – en
later door Eugène Bourdeau, de eerste fagottist van de Opéra Comique.

In 1889
probeerden Couesnon en Cie, de opvolgers van Gautrot, de populariteit van
de sarrusphone te vergroten. De muzikale pers bleef echter controversieel
over de voor- en nadelen.

Militaire orkesten

Het instrument heeft een wijde boring en grote toongaten wat een groot, maar
niet erg verfijnd geluid geeft. Hoewel waardevol in militaire orkesten
wordt de sarrusophone niet veel in symfonieorkesten gebruikt, omdat er
nauwelijks voor geschreven is. Wie er wel voor schreven, waren Maurice
Ravel in zijn Rapsodie Espagnol (1907), Frederick Delius in de Dance
Rapsody (1908) en zijn Eventry (1917) en Holbrook in zijn Apollo and the
Seaman (1908).

Saxgrepen

Vreemd genoeg wordt de sarrusophone in Amerika veel meer gebruikt. De firma Conn heeft
in opdracht van het leger meerdere instrumenten gebouwd voor gebruik in
militaire bands. Het feit dat de grepen voor een groot deel overeen komen
met die van de saxofoon heeft daar waarschijnlijk veel mee te maken.

Al met al
blijft het moeilijk om een nieuw instrument het orkest in te krijgen. Een
componist schrijft niet voor een instrument dat niet gespeeld wordt. Een
speler is niet geïnteresseerd in een instrument dat niet verlangd wordt.